Treść główna

PISMA PATRONKI

Celem serii wykładów zatytułowanej „PISMA PATRONKI. Wprowadzenia do poszczególnych dzieł Edyty Stein” jest przybliżenie polskiemu słuchaczowi zasadniczej treści poszczególnych pism Edyty Stein w sposób systematyczny, klarowny i naukowy. Omówienia poszczególnych tomów w porządku chronologicznym bazują na najnowszej serii dzieł zebranych Edith Stein Gesamtausgabe (Herder, 2000-2020), która dzięki wysiłkom Wydawnictwa Karmelitów Bosych jest już częściowo dostępna w języku polskim. 

Każdy wykład przedstawia metodę oraz zasadniczą ścieżkę argumentacyjną danej pracy, podążając konsekwentnie za tekstem źródłowym, aby ułatwić słuchaczowi samodzielną lekturę nierzadko trudnych i specjalistycznych prac niemiecko-żydowskiej filozof ‒ w myśl przewodniego hasła serii: „tolle, lege!”, a więc Augustyńskiego wezwania: „bierz, czytaj!”. 

Rekonstrukcji treści dzieł towarzyszy prezentacja kontekstu historyczno-kulturowego powstania określonego tomu, losów tej publikacji, jej recepcji oraz znaczenia na tle całego dorobku. Taki tok wykładów służyć ma jasnemu, a zarazem wyczerpującemu wprowadzeniu zainteresowanych spuścizną Edyty Stein w arkana jej myśli.  

Serdecznie zapraszamy do słuchania oraz wspólnej lektury pism Patronki Europy!

Wykład 1: WSTĘP DO PISM EDYTY STEIN – dr Jadwiga Guerrero van der Meijden

Tematyka wystąpienia obejmuje: 1. chronologiczną listę pism Edyty Stein ze wskazaniem podstawowej tematyki prac; 2). historię publikacji prac za życia i po śmierci E. Stein z uwzględnieniem błędów w tytulaturze lub atrybucji pism w powojennych seriach; 3) analizę recepcji myśli E. Stein w Polsce i na świecie, w tym prób systematyzacji dorobku i myśli Patronki Europy w podziale na etapy lub ogniska tematyczne; 4. wskazanie najważniejszych zagadnień pisarskiej spuścizny E. Stein oraz aktualnego stanu badań nad jej myślą.

dr Jadwiga Guerrero van der Meiden – doktor filozofii, adiunkt badawczy w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, autorka anglojęzycznej monografii o pojęciu osoby i jej godności w myśli Edyty Stein na tle tradycji chrześcijańskiej (De Gruyter, Boston-Berlin 2019) oraz artykułów o tematyce patrystycznej, mediewistycznej, personalistycznej i fenomenologicznej; tłumaczka książki A. MacIntyre’a o E. Stein; przygotowała program nauczania filozofii w szkole podstawowej. Aktualnie pracuje nad anglojęzyczną monografią poświęconą pojęciu godności człowieka w pismach Ojców i Doktorów Kościoła oraz współredaguje międzynarodową serię wprowadzeń do poszczególnych dzieł zebranych E. Stein.

Wykład 2: „O ZAGADNIENIU WCZUCIA” (Zum Problem der Einfühlung) – dr Jadwiga Guerrero van der Meijden

Problematyka wykładu dotyczy: 1. historii powstawania pracy i dziejów maszynopisów; 2. metody stosowanej w rozprawie; 3. analizy fenomenu wczucia jako kategorii sui generis, 4. paradygmatycznych przykładów wczucia, 5. istoty, faz i obiektów aktów wczuwania, 6. odróżnienia wczucia od zewnętrznego spostrzegania (äußere Wahrnehmung), współodczuwania (Mitfühlen), poczucia jedności (Einsfühlen) i wspominania (Erinnerung), 7. błędów poznawczych związanych z wczuciem. 8. Wykład wieńczy omówienie znaczenia doktoratu Stein dla jej późniejszych pism.

Wykład 3: „FILOZOFIA PSYCHOLOGII I HUMANISTYKI” – o. dr Piotr Janik SJ

Trzeci wykład z serii „Pisma Patronki” stanowi wprowadzenie do Filozofii psychologii i humanistyki, tzw. Przyczynków stanowiących dwie rozprawy: 1. Psychishce causalität (Przyczynowanie psychiczne), 2. Idividuum und Gemeinschaft (Jednostka i wspólnota).

Omawiam w kolejności poszczególne zagadnienia: Wprowadzenie do ESGA 6, E. Stein, „Filozofia psychologii i humanistyki” (Beitraege). 1) „W poszukiwaniu prawdy istnienia”, 2) Studium struktury osobowości ludzkiej, 3) Husserlowskie „Idee II” a Beitraege, 4) Dwie rozprawy z rozważaniem końcowym, które zdecydowało o tytule, tj. „Przyczynowość psychiczna” oraz „Jednostka i wspólnota”, 5) Dlaczego: „Filozofia psychologii i humanistyki” ? 6) Kluczowe idee: przeżycie (Erlebnis), żywe ciało (Leib), intencjonalność jako zamiar (Absicht), motywacja, afektywność i nastrój (Stimmung), zarażenie psychiczne, „fałszywy charakter”, świat wartości, koncepcja osoby ludzkiej i osobowość ponad-indywidualna, współ-czucie, „otwartość” 7) Między Husserlem a Schelerem, 8) Stein a Heidegger, 9) Koncepcja humanistyki – polemika z neokantyzmem badeńskim, 10) Stein, Merleau-Ponty i współczesna fenomenologia francuska, 11) Studium E. Stein a współczesny odbiorca.

o. dr Piotr Janik SJ – jezuita, adiunkt badawczy w Instytucie Filozofii Akademii Ignatianum w Krakowie, absolwent Politechniki Wrocławskiej (Computer Science), członek Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego (PTFen.org.pl) oraz „The Stein Circle”, The International Association for the Study of the Philosophy of Edith Stein (IASPES). Obszar badawczy: semiotyka triadyczna (stoicka, Peirce’owska), filozofia języka w tradycji kontynentalnej: fenomenologia, hermeneutyka, logika i dyskurs, filozofia humanistyki, ontologia hermeneutyczna, antropologia, informatyka (computer science), cybernetyka. Autor książek: (2011) Koncepcja przekonania w ujęciu semiotyczno-pragmatycznym oraz (2021) Hermeneutyka wypowiedzi [w druku], a także artykułów m.in.: 
* (2021) lngarden’s Legacy: Responsibility as legal and beyond* (2020) O sensowności uczuć. Dziedzictwo myśli Edyty Stein;  * (2019) Hermeneutyczno-fenomenologiczne ujęcie (wy)czucia duchowego; * (2019) „Usłyszeć Cierpienie”. Edyta Stein i Martin Heidegger wobec cierpienia; * (2018) Teoria wczucia Edyty Stein w świetle neurobiologii; * (2016) Humanistyka według K. Twardowskiego i E. Stein.

Wykład 4: „WPROWADZENIE DO FILOZOFII” – ks. prof. Jerzy Machnacz

Czwarty wykład z serii „Pisma Patronki” stanowi komentarz do „Wprowadzenia do filozofii”. EINFÜHRUNG IN DIE PHILOSOPHIE / WPROWADZENIE DO FILOZOFII/, Verlag Herder, Freiburg im Breisgau 2004, Edith Stein Gesamtausgabe, ESGA 8, B. Philosophische Schriften, Abteilung 1 Frühe Phänomenologie (bis 1925), s. 235. Wprowadzenie, opracowanie i uwagi Claudia Mariéle Wulf, s. IX-XLIV.

Wykład ks. prof. dra hab. Jerzego Machnacz adresowany jest do szerokiego kręgu
zainteresowanych życiem i twórczością Stein, przy czym specjaliści nie powinni być
zawiedzeni. Poruszony jest problematyka:

  • oczekiwania związanego z wprowadzeniem do filozofii i w tym kontekście specyfika
    wprowadzenia Stein: nie chodzi o prezentację działów filozofii, lecz o współfilozofowanie z
    czytelnikiem; filozofię „odkrywa się” nie przez opowiadanie o filozofii, lecz próby
    filozofowanie
  • koncepcji osoby, którą Stein zgłębiała od pracy doktorskiej O wczuciu, aż po życiowy
    testament przedstawiony w Wiedzy Krzyża,
  • udział Stein w tzw. sporze wewnętrzfenomenologicznym, prowadzonym przez Ed. Husserla
    zmierzającym do fenomenologii transcendentalnej /idealistycznej/ z kręgiem getyńsko-
    monachijskim, opowiadającym się za fenomenologią ontologiczną /realistyczną/

ks. prof. Jerzy Machnacz – polski filozof i ksiądz katolicki, były salezjanin, przedstawiciel tomizmu fenomenologicznego. W 1976 ukończył studia na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, tam w 1985 obronił pracę doktorską Problematyka ontycznej budowy człowieka w pismach Hedwig Conrad-Martius napisaną pod kierunkiem Mieczysława Majewskiego. W 1999 uzyskał na wrocławskim Papieskim Wydziale Teologicznym stopień doktora habilitowanego na podstawie pracy Człowiek religijny w pismach filozoficznych Jadwigi Conrad-Martius i Edyty Stein, w 2014 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego nauk teologicznych. W latach 2007-2017 był dyrektorem Studium Nauk Humanistycznych na Politechnice Wrocławskiej. Na PWT we Wrocławiu kierował od 2013 Katedrą Historii Filozofii, od 2015 był dyrektorem Instytutu Filozofii Chrześcijańskiej.

Wykład 5: „WOLNOŚĆ I ŁASKA” – mgr Marzena Rachwalska

Wykład „Wolność i Łaska” (niem. Freiheit und gnade” jest prezentacją dzieła Edyty Stein z czasu przed i po nawróceniu. Jego powstanie datuje się na lata 1920-1921. Możemy nazwać tę publikację perełką myśli Steinowskiej. Wystąpienie jest omówieniem poszczególnych rozdziałów oraz ogólną analizą dzieła. Zachęcam do wysłuchania. 

mgr Marzena Rachwalska – doktorantka Katedry Duchowości na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu. Specjalizuje się w duchowości karmelitańskiej. 

6. „BUDOWA OSOBY LUDZKIEJ. ANTROPOLOGIA FILOZOFICZNA” – dr Jadwiga Guerrero van der Meiden 

Kolejny wykład z serii „Pisma Patronki” stanowi wprowadzenie do tomu „Budowa osoby ludzkiej. Wykład z antropologii filozoficznej”, a więc ostatnich publicznie wygłoszonych przez Edytę Stein wykładów przed wstąpieniem do Karmelu. Problematyka wystąpienia opisuje:

1. historyczne tło wykładów (odbywały się one jesienią 1932 r., gdy demokratyczne wybory wygrała partia NSDAP, Edyta Stein zaś otwarcie krytykuje w nich podstawowe tezy antropologiczne narodowego socjalizmu) i pierwszych wydań;

2. przynależność wykładów do dyscypliny antropologii filozoficznej oraz ich empiryczno-filozoficzną metodę;

3. teorie wychowawczą E. Stein;

4. rozumienie człowieka jako mikrokosmosu, a więc bytu materialnego, roślinnego, zwierzęcego i osobowego;

5. komentarz Edyty Stein do teorii ewolucji antycypujący współczesne stanowisko Kościoła katolickiego;

6. dystynkcję personalistyczną w ujęciu autorki akcentującą zdolność człowieka do formowania samego siebie i rozpoznawania wartości.

dr Jadwiga Guerrero van der Meiden – doktor filozofii, adiunkt badawczy w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego, autorka anglojęzycznej monografii o pojęciu osoby i jej godności w myśli Edyty Stein na tle tradycji chrześcijańskiej (De Gruyter, Boston-Berlin 2019) oraz artykułów o tematyce patrystycznej, mediewistycznej, personalistycznej i fenomenologicznej; tłumaczka książki A. MacIntyre’a o E. Stein; przygotowała program nauczania filozofii w szkole podstawowej. Aktualnie pracuje nad anglojęzyczną monografią poświęconą pojęciu godności człowieka w pismach Ojców i Doktorów Kościoła oraz współredaguje międzynarodową serię wprowadzeń do poszczególnych dzieł zebranych E. Stein.

.