Myśl pedagogiczna Edyty Stein: „dni pogłębienia” w Wiedniu

Wiedeń, 6-8.03.2026

„Kształtowanie i rozwój indywidualności według pedagogiki Edyty Stein”, to temat konferencji austriackiego Towarzystwa im. Edyty Stein, która odbyła się między 6 a 8 marca w klasztorze Ojców Karmelitów w Wiedniu. „Dni pogłębienia” zgromadziły przede wszystkim pedagogów i nauczycieli, ale także filozofów oraz pasjonatów myśli pedagogicznej Edyta Stein.

Prelegentami byli przedstawiciele środowiska pedagogów oraz członkowie niemieckiego i austriackiego Towarzystwa Edyty Stein: Cordula Haderlein i Markus Holti.

Dr Haderlein — praktyk i teoretyk pedagogiki, kurator szkolny z Forchheim w Bawarii — oraz dr Holti, od 2017 roku docent dydaktyki w Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Zurychu, przedstawili uczestnikom współczesne odczytania pedagogiki Edyty Stein.

W swoim wystąpieniu dr Haderlein wprowadziła ponad 30 uczestników (obecnych na miejscu i online) w temat: „Edyta Stein: inspiracje dla życia i wychowania w naszych czasach”. Jej refleksje prowadziły do konfrontacji z pytaniem o to, czym jest szkoła — i jaki powinien być system edukacyjny inspirowany myślą Edyty Stein. Do trzech kluczowych czynników zaliczyła przekonanie, że szkoła powinna:

• wspierać człowieka w urzeczywistnianiu jego wolności,
• tworzyć możliwości zdobywania umiejętności poprzez działanie,
• rozwijać zdolność refleksji i samopoznania.

Dr Holti zaprezentował referat pt. „Od rozumienia edukacji przez Edytę Stein do współczesnego rozumienia kompetencji”. Przedstawił drogę od głębi antropologicznej i celów edukacyjnych do pedagogicznej struktury działania i współczesnych modeli kompetencyjnych.

Drugi dzień konferencji rozpoczął się od prezentacji uczestników. Spotkanie zgromadziło pasjonatów myśli pedagogicznej Edyty Stein: praktyków pedagogów, filozofów, kulturoznawców i teologów z Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Polski oraz Czech.

Pierwszy warsztat poświęcony był rozróżnieniu różnych typów kompetencji w człowieku oraz bardzo konkretnemu oddziaływaniu edukacyjnemu i wychowawczemu, tak aby młody człowiek mógł rozwijać się wszechstronnie. Praca warsztatowa polegała na próbie przełożenia wytycznych Edyty Stein oraz jej myśli wychowawczej na realia współczesnych szkół w Europie.

Cenne okazały się różnorodne perspektywy uczestników, którzy podejmowali pytania m.in. o to, jak uczeń może konfrontować się z samym sobą, jak budować relacje oparte na zaufaniu, jak pracować nad lękiem w procesie wychowania oraz jak podejmować działanie mimo niesprzyjających warunków.

Polskie Towarzystwo im. Edyty Stein reprezentował wiceprezes Marek Kosendiak, który przedstawił wyzwania stojące przed rozwijaniem i popularyzacją myśli pedagogicznej Edyty Stein na gruncie polskim. Obecna była również Anetta Grzesik-Robak z Oleśnicy. Indywidualne relacje uczestników poniżej:

Anetta Grzesik-Robak (dr nauk humanistycznych, specjalność nauki polityczne, obecnie nauczycielka wiedzy o społeczeństwie oraz historii  w I Liceum Ogólnokształcącym im. J. Słowackiego w Oleśnicy

Konferencja o tematyce pedagogicznej pt. „Kształtowanie i rozwój indywidualności według pedagogiki Edyty Stein”, które odbyła się w dniach 6-8. marca 2026 w  Wiedniu, a w której miałam okazję i zaszczyt uczestniczyć była dla mnie wyjątkowym wydarzeniem z kilku powodów. Po pierwsze – postać Edyty Stein od jakiegoś czasu mocno wpisuje się w moją codzienność. Impulsem do zgłębiania Jej osoby i dzieł stały się studia filologii germańskiej. Edyta Stein w kontekście kultury pamięci, z uwzględnieniem obrazu i roli kobiety oraz znaczenia edukacji w jej życiu stanowi temat podjętej przeze mnie pracy magisterskiej.  Po drugie- moje życie zawodowe związane jest z  nauczaniem na różnych poziomach – podstawowym, średnim i wyższym. Założenia pedagogiczne, które pozostawiła nam Edyta Stein z natury rzeczy znajdują się w sferze moich zainteresowań.  Po trzecie – ciekawość świata  i ludzi. To była jedyna w swoim rodzaju okazja poznania drugiego człowieka na gruncie podobnych pasji i fascynacją św. Teresą Benedyktą od Krzyża. Otoczenie, jakim był klasztor Ojców Karmelitów, w którym wydarzenie miało miejsce nadało mu dodatkowo aury nadprzyrodzoności, obcowania ze Świętymi. Możliwość codziennego  uczestnictwa we Mszy św. miało dla mnie osobiście ogromne znaczenie.  Prelegenci –  dr Cordula Haderlein i dr Markus Holti jako przedstawiciele środowiska pedagogów oraz członkowie niemieckiego i austriackiego Towarzystwa Edyty Stein dokonali analizy steinowskiej myśli pedagogicznej, co w naturalny sposób pozwoliło skonfrontować ją z własnym warsztatem, a jednocześnie dokonać refleksji nad praktyką i podejściem do nauczania oraz wychowania młodzieży.  Mam nadzieję, że konferencja była preludium do kolejnych tego typu cennych inicjatyw, nie tylko pod względem merytorycznym, ale także integracyjnym.

Marek Kosendiak (dr teologii biblijnej, edukator, animator kultury, obecnie wiceprezes Towarzystwa im. Edyty Stein, kierownik Działu Miejsc Pamięci w Ośrodku „Pamięć i Przyszłość”)

Udział w konferencji poświęconej pedagogice Edyta Stein w Wiedniu był dla mnie nie tylko doświadczeniem intelektualnym, ale także impulsem do kilku bardzo konkretnych refleksji dotyczących pracy nad popularyzacją jej myśli w Polsce.

W rozmowie z Markusem Holti szczególnie wybrzmiała potrzeba spotkań bezpośrednich z nauczycielami, które miałyby charakter możliwie praktyczny. Pojawiła się myśl, że wartościowym krokiem mogłoby być przygotowanie w przyszłości seminarium lub sympozjum dla nauczycieli, skoncentrowanego na zastosowaniach pedagogiki Edyty Stein w codziennej praktyce szkolnej. Jednocześnie zwrócono uwagę, że pewne elementy – zwłaszcza wprowadzenie w antropologię Edyty Stein oraz podstawowe założenia jej koncepcji wychowania – mogłyby być wcześniej uporządkowane i przedstawione np. w formie krótszych spotkań online. Takie przygotowanie wstępne pozwoliłoby, aby spotkanie na żywo było już przede wszystkim przestrzenią warsztatowej pracy i wymiany doświadczeń.

Z kolei rozmowa z Cordulą Haderlein skłoniła mnie do refleksji nad językiem, którym mówimy o pedagogice Edyty Stein. Bardzo wyraźnie wybrzmiała potrzeba komunikowania tej propozycji w języku korzyści – tak, aby nauczyciele mogli od razu zobaczyć, w jaki sposób jej myśl może wspierać ich w codziennej pracy wychowawczej i dydaktycznej. Równie ważne wydaje się klarowne przedstawianie tego, jakie cechy wyróżniają szkołę inspirowaną myślą Edyty Stein i co w praktyce oznacza orientacja systemu szkolnego na jej antropologię i wizję wychowania.

Konferencja uświadomiła mi także jeszcze jeden ważny aspekt – potrzebę lepszego sieciowania środowiska nauczycieli zainteresowanych tą tematyką. W wielu krajach działają szkoły noszące imię Edyty Stein lub inspirujące się jej myślą, jednak często nie mają one świadomości wzajemnych inicjatyw i doświadczeń. W Polsce przecież też istnieją takie szkołyu w Lublińcu i Gliwicach, a we Wrocławiu istniało takie gimnazjum. Wydaje się więc, że jednym z ważnych kierunków działań mogłoby być stworzenie przestrzeni wymiany między nauczycielami i pedagogami – zarówno ze szkół katolickich, jak i publicznych. Naturalnymi partnerami dla takich inicjatyw mogłyby stać się także instytucje zajmujące się doskonaleniem nauczycieli oraz kuratoria oświaty w Polska.

Wróciłem z Wiednia z przekonaniem, że zanim rozpoczniemy bardziej rozbudowane działania, potrzebne jest jeszcze jedno – precyzyjne określenie ich ram. Chodzi przede wszystkim o jasne zdefiniowanie grupy odbiorców, celów strategicznych, czasu zaangażowania oraz modelu dalszej współpracy: z kim chcemy ją prowadzić, dla kogo, w jakiej formule i z jaką perspektywą rozwoju.

Te rozmowy i refleksje pokazały mi, że myśl pedagogiczna Edyty Stein może być dziś bardzo inspirująca – pod warunkiem, że potrafimy przełożyć ją na język doświadczenia nauczycieli i realiów współczesnej szkoły.

Osobnym środowiskiem zainteresowanym tą tematyką mogą być organizacje pozarządowe i harcerscy instruktorzy, których codzienną praktyką jest praca z i dla młodzieży.